Task force

Restitucija – dokle se stiglo

Na 107. sednici Izvršnog odbora Saveza jevrejskih opština Srbije, održanoj 20. februara 2011. jedna od tačaka dnevnog reda ticala se restitucije. O tome koliko se na tom planu odmaklo izvestio je zamenik predsednika SJOS Robert Sabadoš čiji izveštaj prenosimo u celini.

P R E G L E D
podnetih i rešenih zahteva  Jevrejskih opština za restituciju 
oduzete imovine prema Zakonu o vraćanju (restituciji) imovine 
crkvama i verskim zajednicama

Zakon o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama usvojen je 25. maja 2006.godine, objavljen  u Službenom glasniku RS pod brojem 46/2006, stupio je na snagu 10. juna 2006, a primenjuje se od 1. oktobra 2006.

Zakon o vraćanju (restituciji) imovine crkvama i verskim zajednicama uređuje samo deo denacionalizacije koji se tiče jedne kategorije subjekata: crkava i verskih zajednica, njihovih zadužbina i društava kojima je imovina oduzeta primenom propisa o agrarnoj reformi,nacionalizaciji, sekvestraciji i drugih propisa koji su doneti i bili u primeni od 1945. godine, kao i svim drugim aktima kojima je na teritoriji Republike Srbije vršeno oduzimanje imovine bez tržišne naknade.

Crkve i verske zajednice imaju pravo na restituciju bez obzira na osnov oduzimanja uz ispunjenje tri osnovna uslova: da je imovina  kao svojina crkve ili verske zajednice oduzeta posle 1945. godine; da je oduzimanje izvršeno od strane države na osnovu tada važećih propisa ili drugih akata državnih organa i da je oduzimanje izvršeno bez novčane naknade ili dodele druge nepokretnosti.

Prema Zakonu, osnovni  vid vraćanja imovine je u vidu naturalne restitucije odn. vraćanje stvari koja je oduzeta, zatim realna supstitucija odnosno zamenska restitucija kada se u naturi vraća druga stvar približnih osobina i vrednosti i na kraju monetarna restitucija odn. obeštećenje u novcu (obveznicama) koja je buduća neizvesna veličina pošto je to materija opšteg zakona o vraćanju i obeštećenju za oduzetu imovinu koji još nije donet od strane Skupštine Srbije.

Obveznik vraćanja imovine je primarno Država, a  zatim i  poljoprivredni kombinati, privredna društva, zadruge i pod posebnim uslovima fizička lica,  a koji su do imovine došli na osnovu ustupanja od strane države ili pravnog posla za koji nije plaćena tržišna cena, ili nezakonitih odn. fiktivnih pravnih poslova.

Zakon štiti pravnu sigurnost fizičkih lica  koja su od momenta oduzimanja zakonitim putem stekla oduzetu imovinu, bilo teretnim, bilo besteretnim pravnim poslom i oni nisu obveznici vraćanja.

II

Zakonski rok za podnošenje zahteva Direkciji za restituciju Republike Srbije je počeo teći 1. oktobra 2006. i trajao je do 30. septembra 2008. Rok je zakonski prekluzivni rok i nakon 30. septembra 2008. nisu se mogli više podnositi  novi zahtevi.

Prema izričitom stavu Jevrejskih opština svaka jevrejska opština posebno je podnosila zahteve za sopstvena područja i područja ugaslih jevrejskih opština koja pokrivaju prema članu 1  važećeg Statuta SJOS.

Do 30. septembra 2008. Odbor za restituciju pri IO SJOS evidentirao je 516  predatih predmeta od čega je JO Beograd predala 189, JO Novi Sad 123, JO Subotica 112, JO Sombor 15, JO  Zrenjanin 16, JO Kikinda 17, JO Zemun sedam, JO Niš devet i JO Pančevo je predala 28 predmeta.

Prema strukturi podnetih predmeta, gledajući sve podnete zahteve zajedno, Jevrejska zajednica Srbije podnela je  zahtev za vraćanje:

  • 182 hektara poljoprivrednog zemljišta i 17 hektara građevinskog zemljišta odnosno ukupno 199 hektara zemljišta;
  • 18.260m2 stambenog prostora i 16.036m2 poslovnog prostora odnosno ukupno 34.296m2 prostora.

Do 15. novembra 2010. Jevrejskoj zajednici Srbije je vraćeno:

  • 0,9111 hektara građevinskog zemljišta što čini 5,36% od tražene veličine građevinskog zemljišta ili 0,46 % ukupno   traženog zemljišta,
  • 84m2 stambene površine što čini0,46% od tražene veličine, 2.964m2 poslovnog prostora što čini 18,48% tražene veličine ili 8,89% ukupno traženog prostora.

Prema konstaticiji Direkcije za restituciju jedna od karakteristika predmeta Jevrejskih opština je, da su, u slučaju kad je npr. oduzeta jedna stambena zgrada, podnošeni pojedinačni zahtevi za restituciju svakog stana u zgradi ponaosob. U najvećem broju zahteva nema odluka o oduzimanju, a tamo gde postoji dokumentacija, imovina je danas u svojini fizičkih lica i nema zakonskih uslova za naturalnu restituciju, jer se objekti nalaze uglavnom u centrima velikih gradova poput Beograda, Novog Sada, ili Subotice. Značajan broj zahteva se odnosi na imovinu koja je oduzeta zadužbinama fizičkih lica, a ne zadužbina koju je osnovala JO, dok je i jedan značajan deo imovine prodat od strane predstavnika JO i Saveza, nakon rata.

III

Do 15. novembra 2010. vraćeno je :

1. JO Beograd 623m2 stambeno-poslovnog prostora
2. JO Novi Sad 0,3303 ha zemljišta
3. JO Niš 0,4738 ha zemljišta
4. JO Zrenjanin 52 m2 stambenog prostora
5. JO Subotica 33 m2 stambenog prostora i 2.340m2 poslovnog prostora

IV

Do 15.novembra 2010.godine odbijeni su zahtevi:

1. JO Beograd  u 57 predmeta
2. JO Novi Sad u 18 predmeta
3. JO Niš u  2 predmeta