JEVREJSKA OPŠTINA PRIŠTINA

KONTAKT: Prlincevic Dobrica dobrica.prlincevic@hotmail.com

Istorijat Jevrejske opštine u Prištini

Jevreji u Prištini, na Kosovu i Metohiji, imaju dugu istoriju. Oni pripadaju sefardskoj grupaciji Jevreja, čiji su preci prognani iz Španije i Portugalije, da bi se, kako izvori navode, na područje Balkanskog poluostrva doselili u 15. veku.

Prema pisanim podacima, Jevreji se u Prištinu doseljavaju počev od 1863. godine (porodice Bivas, Navon, Kalderon, Mandil, Koen…). Priština je u 19. veku zanatski centar čuven po kujundžijskim, terzijskim, krojačkim, opančarskim i drugim zanatima, kojima su se i oni pretežno bavili. Život se u njihovim sredinama odvijao u patrijarhalnom duhu.

Prema Branislavu Nušiću, srpskom konzulu u Prištini 1902. godine, u tom gradu živelo je oko 500 Jevreja. Imali su sinagogu, sagrađenu 1897. godine, kada je rabin bio Šabat Kamhi, a na čelu zajednice Rahamin Ruben. Srpska vlada počela je da u nju šalje istaknute beogradske Jevreje, koji su uveravali svoje prištinske sunarodnike da će im život pod srpskom vlašću biti bolji nego pod turskom, pod kojom su tada bili.

Posle Balkanskih ratova, Priština je pripala Kraljevini Srbiji.

Jevreji Prištine od 1941. do 1945. godine

Nacističko-fašistički zločini izvršeni za vreme Drugog svetskog rata su po masovnosti i svireposti prevazilazili sve strahote koje su ikad zabeležene u istoriji čovečanstva. Svoju zločinačku akciju, sa svim karakteristikama genocida, nemački nacisti su započeli stravičnim progonom Jevreja, koji nije mimoišao ni prištinske Jevreje iako je taj grad bio pod okupacijom Italijana do 1943. godine. Prvi progon Jevreja započeo je maja 1942. godine, odvođenjem jednog broja u logor Berat, u Albaniji. Drugi masovni progon dogodio se maja 1944. godine, kada su Nemci uhapsili i otpremili oko 400 prištinskih Jevreja i deportovali ih prvo u logor na Sajmištu u Beogradu, a potom u koncentracioni logor Bergen Belzen. Iz logora ih se vratilo oko 100 lica, a ostali su pobijeni ili umrli od gladi i iscrpljenosti.

Posle rata, tačnije 1948. Godine, gotovo sve preživele jevrejske porodice iz Prištine odselile su se u Izrael, jedan manji broj u Beograd, tako da je u samoj Prištini ostalo svega nekoliko jevrejskih porodica čiji su članovi bili ugledni žitelji ovog grada.

Jevrejska opština Priština danas

Posle proterivanja, juna 1999. godine, svi članovi JO Priština, njih 50, napustili su svoje domove i utočište našli u Beogradu, uz nesebičnu pomoć JOINT-a i Saveza jevrejskih opština Jugoslavije.

Danas su članovi JO Prištine, njih 36, raseljeni po Srbiji i žive u Prokuplju, Nišu, Lapljem selu (enklava na Kosovu i Metohiji), a veći broj je novi život nastavio u Beogradu.

Posle smrti dugogodišnjeg predsednika JO Priština Čedomira Prlinčevića,  na čelo opštine izabran je g. Dobrica Prlinčević, koji je i član Izvršnog odbora Saveza jevrejskih opština Srbije.

Zbog specifične situacije, JO Priština nema službene prostorije, ali je uključena u aktivnosti koliko je to moguće u trenutnim okolnostima.